Dini hükümlerin kaynakları

Dini hükümlerin kaynaklarıİslam'da hükümlerin dayandığı kaynaklar nelerdir

Din ile ilgili hükümlerin dayandığı kaynaklar 4 dür. Kitap , sünnet ,icma ve kıyas. Dini ile ilgili hükümler bu dört kaynaktan çıkarılmıştır. Şimdi kaynakların ne anlama geldiğini ve bu kaynaklardan nasıl sonuca varıldığını açıklayalım.

 1-KİTAP:

Kitaptan amaç Kur’an-ı Kerim dir. Kur’an-ı Kerim islam dinin ana kaynağıdır. Kur’an-ı Kerim Allah tarafından Cebrail aracılığıyla peygamberimize arapça olarak indirilmiştir. İndirildiği zaman vahiy katipleri tarafından yazılmış ve bizlere tevatür yoluyla ulaşmıştır.

Dini konularda ilk başvurulacak kaynak Kur’an-ı Kerim dir

Kur’an-ı Kerim evrensel bir kitaptır. Yani Kur’an-ı Kerim’in hükümleri tüm çağların ve asırların ve toplumların ihtiyaçlarına cevap verebilecek niteliktedir. Kur’an-ı Kerim hükümleri insanların hükümleri gibi zaman geçtikçe özeliğini yitirmez, bilakis zaman geçtikçe O’nun hükümleri daha iyi anlaşılır. Yani zaman geçtikçe ihtiyarlanmaz , tersine zaman ilerledikçe Kur’an gençleşir ve ona duyulan ihtiyaçta artar.

Dini bir konuda hüküm çıkarılırken başvurulacak kaynak Kur’an-ı Kerim’dir

2--SÜNNET :

Sünnet sözlükte yol, yöntem ,adet demektir. Tanım olarak ise sünnet Hz. Peygamberin Kuran söylediği söz ve davranışlarını ifade eder.

Sünnet 3 çeşittir

1-      Kavli sünnet: efendimizin sözlerine kavli sünnet denir

2-      Fiili sünnet: Efendimizin yaptığı ve bizlere de yapmamızı tavsiye ettiği davranışlarına denir

3-      Takriri sünnet: Efendimizin bir Müslümanın yaptığı bir iş ve davranıştan haberdar olduğu halde karşı çıkmaması ve itiraz etmemesidir.

Bizler Müslüman olarak efendimize itaatle görevliyiz. Çünkü Kur’an-ı Kerim de Cenab-ı Allah bizlere bunu emrediyor. “Kim peygambere itaat ederse Allah’a itaat etmiş olur” (Nisa suresi-80)

Başka bir ayette “Peygamber size ne verdi ise onu alın ve sizden ne yasakladı ise onsan sakının” (haşr suresi -7) Bu ayetler sünnete tebaiyetin mutlak allah’ın emri olduğu vurgulanmıştır. Bu nedenle bir Müslüman bana Kur’an-ı Kerim yeter  diyemez.

Yine veda hutbesinde efendimiz sizlere 2 emanet bırakıyorum deği kitap ve sünnettir.

Sünnet islam hukukunda ikinci kaynaktır.

3- İCAMA:

İcma sözlükte birleştirmek ve herhangi bir klonuda fikir birliği sağlamak manasına gelir.

Terim alnamı ise İslam alimlerinin dini bir meselede fikir birliği etmeleridir.

Fikir birliği 2 şeklide olur.

1-      İslam alimleri dini bir konuda görüşleri aynı istikamette ve ittifakla açıklar. Buna sarih yani açık icma denir

2-      Dini bir mesele hakkında bir veya birkaç alim görüş bildirir, o devirde o hükmü duyan diğer  müçtehitler ve alimler karşı görüşte bulunmayıp susarlar. Bu şekilde susmak sureti ile kabul etmiş olurlar. Buna da sukuti  icma denir.

Peygamber efendimiz: “Ümmetim dalalette birleşmez.” Buyurarak icmanın delil oluşuna işaret etmiştir.

 

4- KIYAS:

Kıyas sözlükte bri şeyi başka bir şeyle karşılaştırmak ve aralarında benzerlik belirlemek anlamına gelir.

İslamiyette bir mesele hakkında hüküm vermek için, önce Kur’an-ı kerimde delil aranır. Bulunamazsa, Peygamber efendimizin sözlerinde ve işlerinde aranır. Kur’an-ı kerimde ve hadis-i şeriflerde bulunamazsa Eshab-ı kiramın icmaına, söz birliğine bakılır. Bu üç kaynakta, hüküm vermek için bir delil bulunamazsa, müctehid olan bir alimin kıyas yoluyla elde ettiği hüküm alınır. Buna “re’y” veya “ictihad” denir

Kıyasa örnek:

 Şarap, Kur’an-ı Kerimde yasaklanmıştır. (Maide; 90) Fakat  daha sonraki devirlerde rakı, içki gibi değişik adlarda içkiler ortaya çıkmıştır.

Bunlar, Kur’anda isim olarak zikredilmez. Şarabın, sarhoşluk verdiği için yasaklandığı, üzerinde düşünülünce anlaşılacağı gibi, çeşitli hadislerde de bu nokta belirtilmiştir.

Bu yeni içki çeşitlerinin de içeni sarhoş ettiği belli olunca, şarabın hükmü, ortak nitelik olan sarhoş etme özelliği yüzünden kıyas yoluyla diğer alkollü içkilere de şamil olur.

Yüksel UÇAR